Sivas Divriği Kayaburun (Odur) Köyü Yanlız Keşiş (Akçalı) Kilisesi ve Tarihi

Yanlız Keşiş (Kara Yakup) Kilisesi , Kayaburun köyünde bu güne dek ayakta kalabilmiş ikinci kilisedir.Yer yer kesme taştan yapılmış olan kilisenin temeli dikdörtgendir.Bazı kısımları bakımsızlık ve aşınma ile yıkılmış ve tahrip olmuş olsada ,tamamına yakını günümüzde hala çok sağlam bir durumdadır.Mevcut hasarın büyük bölümünü ise define avcıları meydana getirmiştir. Mimari özellikleri bakımından Kayaburun Köyü Kilisesinden çok farklıdır.Tavana oval şekilde uzanan kirişleri, yan kilise duvarlarının tam ortasından başlamakta ve kilise çanının asılı olduğu destek (denge) taşında sona ermektedir.Bu özelliği ile tahta sütünları olan Kayaburun Köyü Kilisesinden farklılık arzeder.Ayrıca bu özelliği ile daha eski bir tarihte yapılmış olması ihtimalide yüksektir.Ani kenti harebeleriylede bazı özellikleri açısından benzeşmektedir. Yanlız Keşiş Kilisesinin özellikleri bununla sınırlı değildir.Girişin tam karşısındaki ana bölümün üçe ayrılması ve yanlardaki bölmelerin yatağı andırırcasına iki katlı oluşu Yanlız Keşiş Kilisesinin konaklama işlevi yada farklı bir işlevinin olduğunu düşündürmektedir.Girişin solunda bulunan iki katlı bölümün üst katından gizli bir odaya geçilir.Bu oda girişin tam karşısındaki büyük bölmenin sol üst yanına ustaca yapılmış bir odacıktır.Ne amaçla kullanıldığı bilinmemektedir.Birde girişin sağında bulunan iki katlı bölümün üst katından yine gizli bir yol ile, girişin tam karşısındaki büyük bölmenin tam üzerinde bulunan küçük bir odacığa geçilir.Buradanda yuvarlak bir pencere ile kilisenin çatısına çıkılır.Bu yolun tehlike anında kaçış yolu olarak kullanılmak için yada gizlice çevreyi gözetlemek için yapıldığı aşikardır.Peki bu gizli odacık ve gizli yolun yapılış amaçları nelerdir?Bu özelliklerde benzer kiliseler varmıdır?Şimdilik bu soruları bir kenara bırakacağız ,bu konu ve sorular üzerindeki incelemelerimizi başka bir yazıda devam ettireceğiz.

Yukarıda belirtilen özellikleri itibariyle çok farklı özelliklere sahip olan kilisenin bir şapel olabileceğinide düşünebiliriz.Fakat bu varsayım çok zayıf kalır.(Şapel, bir kilise veya ibadet yeridir. Genelde ufak olur ve başka bir mimari yapıya bağlıdır; örneğin büyük bir kiliseye, bir hastaneye, bir eğitim kurumuna, bir hapisaneye veya bir cenaze evine.)Çünkü Kayaburun Köyü Kilisesinden çok daha eski bir tarihte yapılmış olabileceği ihtimali yüksektir.Her ne kadar bölgedeki kiliselerin hıyerarşik sıralamasını bilmesekte yinede burasının Kayaburun Köyü Kilisesine bağlı bir şapel olduğunu ileri sürmek yanlış olur.Birde Yanlız Keşiş Kilisesinin çok yakınlarında bir yapı daha mevcuttur.Bu yapı bu gün tamamen yıkılmış bir durumdadır ve orasıda ziyaret olarak kullanılmaktadır.Bu yapının Yanlız Keşiş Kilisesine bağlı bir şapel olduğundan ise hiç kuşku yoktur. Unutmadan bölgenin adı olan "Yanlız Keşiş " üzerindede durmakta fayda var.Kayaburun Köyü Kilisesinin anlattıldığı yazıda Paflikyan Ermenileri hakkındaki bazı bilgileri göz önüne alırsak eğer bazı verilere ulaşabiliriz.Bölgedeki müslimanlar ile iyi geçinen Paflikyan Ermenilerinin savaş yıllarında buraları bırakarak göç etmeleride mantıksızdı zaten.Bu savın desteği ise : doksanlı yıllara değil köyümüzde yaşayışlarına devam etmiş olmalarıdır.Bu aşamadan sonra İstanbul veya herhangi başka bir merkez ile hiç bir bağlantılarının olmadığı Paflikyan keşişlerininde yerlerinde kalması çok doğaldır.Bu günkü adıyla Akçalı mezrasının 'Keşiş'ide büyük bir ihtimalle 'yanlız' tamlamasını bu durumundan dolayı almıştır. Ayrıca savaş yıllarında doğudan kaçarak gelen aileler (dedelerimiz) Kayaburun köyüne yerleşmeye başlamışlar ve bazı karışıklıklar boy göstermiştir.Osmanlı arşivlerinde de yer alan Ermeniler ile dedelerimiz arasında ki mekan ve tapu kavgası gün yüzüne çıkmıştır.Akçalı mezrasındaki bu karışıklık tarafların anlaşma ve anlayışlarıyla çabuçak sona ermiştir.Fakat Muazım Mezrası için aynı şeyi söylemek çok zordur.Kayaburun köyü civarına yeni gelen dedelerimizin hak talebi ve bölge sakinleri olan Ermenilerin hak talebine birde Erşin köyündeki diğer sakin ve yeni gelenlerin talepleri eklenince çatışma boy göstermiştir.Bu çatışma hakkındaki ve bölge tarihi hakkındaki bir diğer araştırmada buluşmak dileğiyle.

Yanlız Keşiş (Kara Yakup) Kilisesi Planı :

Yazı Ozan Güner